اگر این مقاله را میخوانید، احتمالاً در همین چند روز اخیر چند بار با نگرانی به خودتان گفتهاید: «چرا بچه من هنوز حرف نمیزند؟ یعنی طبیعی است؟ نکند دیر شده؟»
یا حتی بدتر؛ در یک مهمانی، کودک دیگری مثل رادیوی تاکسی حرف زده و شما همانجا احساس کردهاید والدینش قرار است جایزه نوبل «پرورش نابغهٔ چندزبانه» بگیرند؛ درحالیکه کودک شما به یک دانه «ماما» گفتن کودکتان دل خوش کردهاید!
اجازه دهید همین ابتدا یک چیز را بگوییم: 90% دغدغههای والدین درباره حرف زدن کودک اصلاً جای نگرانی ندارند. بیشتر این نگرانی ها از مقایسه و حرفهای فامیل و سرچهای نیمه شب میآید. همانهایی که کاری میکنند فکر کنید کودکتان اگر تا عصر امروز یک جمله کامل نگفت، قرار است برای همیشه در سکوت به عرفان شرقی پناه ببرد!
در این مقاله، قرار نیست با کلیشههای «رشد زبانی در سه مرحله» سرتان را درد بیاوریم؛ بلکه میخواهیم به طور عملی و کاربردی بررسی کنیم که چه زمانی برای حرف زدن کودک طبیعی است، چه زمانی دیر است و چه کارهایی میتوانید بکنید که به حرف زدن کودک کمک کند.
جدول زمانی حرف زدن کودک: چه زمانی کودک زبان باز میکند؟
حرف نزدن کودک تا حدود 18 ماهگی طبیعی است. یعنی تا حدود ۱۸ ماه معمولاً هنوز وارد محدودهٔ تأخیر گفتاری نشدهایم؛ مگر اینکه کودک هیچ صدایی درنیاورد یا اصلاً به اسمش واکنش نشان ندهد. بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی، باید اولین کلمات معنیدار و ترکیبهای ساده دوکلمهای شکل بگیرد. و از ۲۴ تا ۳۶ ماه انتظار داریم کودک وارد مرحلهٔ جملهسازی ساده شود.
در جدول زیر، بررسی میکنیم کخ چه میزان حرف زدن در هر سنی برای کودکان طبیعی است:
| سن کودک | رشد طبیعی حرف زدن کودک |
| ۶ تا ۱۲ ماه | غانوغون، صداهای متنوع، واکنش به اسم، تقلید آهنگ صدا. |
| ۱۲ تا ۱۸ ماه | ۲ تا ۱۰ کلمهٔ معنیدار، اشاره برای درخواست، تقلید صداهای ساده. |
| ۱۸ تا ۲۴ ماه | ۲۰ تا ۵۰ کلمهٔ فعال، ترکیبهای دوکلمهای مثل «مامان بیا»، فهم دستورات ساده. |
| ۲۴ تا ۳۶ ماه | جملههای ۲ تا ۳ کلمهای، سؤالهای ساده، استفاده از ضمیرها، اشتباهات دستوری طبیعی. |
حال بیایید ماجرا را باز کنیم و ببینیم در هر سنی باید انتظار چه میزان حرف زدن از کودکتان داشته باشید، و در هر سن چه میزان حرف زدن طبیعی است و چه چیزی جای نگرانی دارد.
۶ تا ۱۲ ماه – اولین صداها و پایههای واقعی حرف زدن کودک
اگر کودک شما در این سن فقط صداهای نامفهوم درمیآورد و هیچ کلمهٔ واقعی نمیگوید، لطفاً آرام باشید. در این مرحله، کودک قرارداد زبانی امضا نمیکند؛ فقط دارد دستگاه صوتی و حرکتیاش را روشن میکند، خاموش میکند، با آن ور میرود، تستش میکند… دقیقاً همانطور که شما یک مودم را چند بار خاموش و روشن میکنید تا شاید لود شود.
این مرحله یکی از پایههای اصلی رشد زبان کودک است. اگر فقط همین صداهای پراکنده را میشنوید، به این معنی نیست که کودک شما «حرف نمیزند» بلکه یعنی در حال آمادهسازی است.
میزان حرف زدن طبیعی کودک در ۶ تا ۱۲ ماه
– غانوغونهای پشتسرهم
– تقلید تُن و آهنگ صدا
– واکنش نشان دادن به اسم خودش
– صدا درآوردن برای جلب توجه (بله، همان جیغهای ناگهانی هم بخشی از رشد زبانی کودک هستند)
مثال کامل و واقعی از حرف های کودک در سن 6 تا 12 ماهگی
در 6 تا 12 ماهگی کودک، ممکن است شما هم صحنعای مثل صحنه زیر را در خانه تجربه کنید:
مادر: «بگو ماما!»
کودک: «بَــآآآ!»
مادر: «دیدی گفت!»
واقعیت علمی پشت این ماجرا این است: این آوا، هنوز گفتن «مامان» نیست؛ اما دقیقاً همان چیزی است که در زمان طبیعی حرف زدن کودک در این سن باید ببینیم.
تا ۱۸ ماه – شروع واقعی کلمات و زمان طلاییِ حرف زدن کودک
در این بازهٔ سنی، بالاخره میتوانید اولین نشانههای «حرف زدن واقعی کودک» را ببینید. البته نه آنگونه کلماتی که در کتابهای خشک آموزشی نوشتهاند؛ کودکان معمولاً نسخهٔ فشرده و سادهٔ کلمات را میسازند. دراین سن، تازه کودک میفهمد که با صدا میتواند دنیا را کنترل کند؛ شما را، لیوان آب را، پدرش را… همه را!
میزان حرف زدن طبیعی کودک در ۱۲ تا ۱۸ ماه
– گفتن ۲ تا ۱۰ کلمهٔ معنیدار
– اشاره کردن برای درخواست (اولین شکل ارتباط واقعی)
– تقلید صداهای ساده
– گفتن «نه» با اعتمادبهنفسی که انگار ۲۰ سال سابقهٔ مدیریت دارد
مثال کامل از حرف زدن کودک در سن 12 تا 18 ماهگی:
کودک لیوان آب را میبیند، با دقت اشاره میکند و میگوید: «آبا». این کلمات، اولین تجربه حرف زدن واقعی کودک در سن 12 تا 18 ماهگی است. لازم نیست کودک بگوید «آب» با دیکشنری در دست؛ گفتن کلمهی «آبا» کافی است و یعنی سیستم زبانی او بلاخره روشن شده است!
۱۸ تا ۲۴ ماه – افزایش واژگان و شروع جملهسازی در کودک
اگر در این سن نگران شدهاید که «چرا بچهٔ من هنوز جمله نمیگوید؟ نکند دیر زبان باز کند؟»، باید بدانید این سؤال یکی از رایجترین دغدغهها درباره رشد زبان کودک است. در این بازهٔ سنی بیشتر کودکان تازه از مرحلهٔ کلمه گفتن وارد مرحلهٔ اولیهٔ جملهسازی میشوند. یعنی بین ۲۰ تا ۵۰ کلمه دارند و کمکم دو کلمه را کنار هم قرار میدهند. این دقیقاً روند طبیعی توسعهٔ مهارتهای گفتاری است.
در ۱۸ تا ۲۴ ماه معمولاً طبیعی است که کودک:
- بین ۲۰ تا ۵۰ کلمهٔ فعال داشته باشد (کلماتی که خودش تولید میکند).
- ترکیبهای سادهٔ دوکلمهای مثل «مامان بیا» بسازد؛ اولین نشانهٔ آغاز صحبت کردن.
- دستورات کوتاه را بفهمد. (مثلا گوشی رو بده به من؛ لیوان آب رو بیار)
- گفتارش نامفهوم باشد و صدایی شبیه ضبطصوت گیر کرده بدهد؛ این الگوی طبیعی رشد گفتار کودک است.
مثال:
کودک: «مامان نِنا بیَآ»
ترجمهٔ علمی: «لطفاً موز را برایم بیاور.»
ترجمهٔ واقعی: «هرچی دارین میخورین، بدهین منم بخورم.»
نسخهٔ کاملتر و روان: «مامان، موز بده» — یک جملهٔ کاملاً طبیعی برای سن شروع صحبت کردن.
۲۴ تا ۳۶ ماه – جملههای واقعی و شروع دنیای پرحرفی کودک
در این مرحله معمولاً نگرانی درباره تأخیر در حرف زدن کم میشود، چون کودک وارد فاز جملهسازی واقعی میشود. این سن همان زمانیست که کمکم میبینید فرزندتان نهتنها حرف میزند، بلکه وارد دورهٔ پرچانگی دوستداشتنی میشود؛ نشانهای از رشد شناختی و زبانی سالم.
در ۲۴ تا ۳۶ ماه معمولاً طبیعی است که کودک:
- جملههای ۲ تا ۳ کلمهای بسازد؛ پایهٔ اصلی گسترش زبان کودک.
- سؤالهای ساده بپرسد مثل: «این چیه؟»؛ جرقههای کنجکاوی زبانی.
- از ضمیرها استفاده کند؛ بخشی از فهم ساختار جمله و هویت.
- اشتباهات دستوری داشته باشد؛ روند طبیعی یادگیری زبان.
یک سناریوی مثالی از حرف زدن کودک در این سن را در زیر میخوانیم:
مادر: «میخوای بریم پارک؟»
کودک: «نه. من الان سوپرمَتَنَم.»
ترجمه حرف کودک: این تخیل و بازی زبانی از نشانههای طبیعی پیشرفت مهارتهای گفتاری در این سن است.
اشتباهاتی که سرعت حرف زدن کودک را کم میکند (و بیشتر والدین متوجهش نیستند)
بیشتر والدین ناخواسته رفتارهایی انجام میدهند که روند حرفزدن کودک را کند میکند؛ مثلاً بیش از حد از کودک سوال میپرسند، از جملات سخت استفاده میکنند، خیلی سریع صحبت میکنند، مدام خواستهی کودک را حدس میزنند، کارها را قبل از درخواستِ کودک انجام میدهند و دائماً اشتباهاتش را اصلاح میکنند و مکالمه بین مادر و کودک را به یک امتحان تبدیل میکنند.
اگر میخواهید زمان حرف زدن کودکتان سریعتر برسد، لطفاً از اشتباهات زیر دوری کنید:
1. پرسیدن سؤالهای پشتسرهم از کودک و تأثیر آن بر تأخیر گفتار و کندشدن حرف زدن
کودک دو ساله دستگاه پرسشوپاسخ نیست؛ هر ثانیه که به او میگویید «این چیست؟ آن چیست؟ بگو! چرا نمیگویید؟» مغزش از حالت «یادگیری زبان» میپرد توی حالت «نجات خودم از بازجویی». وقتی کودک احساس فشار کند، جرئت گفتن کلمات جدید را از دست میدهد و مهارت حرف زدنش کند میشود.
روش درست این است که بهجای سؤالهای رگباری، ورودی زبانی آرام و توصیفی بدهید. همین توصیف ساده «این لیوان آبی است. تو آب میخوری» برای رشد واژگان، فهم جمله و تقلید گفتار هزار بار مفیدتر است. کودک وقتی تحت فشار نباشد، خودش داوطلبانه صدا درمیآورد و کلمه تولید میکند… فقط باید با صبر و حوصله با او برخورد کنید.
2. استفاده از جملههای طولانی و اثر آن بر سرعت حرف زدن کودک و رشد زبان
وقتی جملههایتان طولانی و پیچیده است، کودک دقیقاً مثل کسی که اینترنتش یک خط آنتن دارد، فقط بخشی از پیام را میگیرد. آن هم معمولاً بیربطترین بخش را. مثلاً شما با نیت نجیبانهٔ پرحرفی میگویید: «اگر سریع جورابت را بپوشی، بعد میرویم پارک و احتمالاً دوستانت را هم میبینی…»
در این شرایط، کودک فقط کلمه «دوست» را میشنود. در نتیجه نتیجه، ذهنش قفل میکند و پردازش زبانیاش کند میشود. روش درست این است که جملهها را کوتاه، واضح و قابلهضم بگویید. کودک زیر سه سال با جملههای ساده، بهتر زبان را میسازد: «جوراب بپوش. میرویم پارک.» این نوع گفتار برای افزایش توجه شنیداری، درک زبان و شروع جملهسازی فوقالعاده مؤثر است.
3. حرف زدن بهجای کودک و کاهش انگیزه گفتار و تأثیر آن بر دیر حرف زدن
وقتی کودک هنوز «ما… ما…» را نگفته، شما با موتور جت میپرید وسط و کل جمله را کامل میکنید، در واقع فرصت حرفزدن را از او میگیرید. یعنی او یاد میگیرد که «لازم نیست حرف بزنم، مامان/بابا خودش میگوید». این کار مستقیم روی انگیزهٔ گفتار، تلاش برای تلفظ، و اعتمادبهنفس زبانی اثر منفی میگذارد.
روش درست چیست؟ مکث کنید… فقط مکث! اجازه بدهید کودک تلاش کند. اگر گیر کرد، فقط یک پیشزمینهٔ کوچک بدهید تا جمله را بسازد: «میخواهی بگویی مامان… آب؟» به این صورت، هم کودک احساس موفقیت میکند، هم مغزش تمرین جملهسازی واقعی میگیرد. این دقیقاً همان چیزی است که گفتاردرمانگرها برای تقویت گفتار توصیه میکنند.
چه زمانی باید نگران دیر حرف زدن کودک شوید؟ علائم هشدار و زنگ خطرها!
بسیاری از بچهها دیرتر زبان باز میکنند و این موضوع همیشه نشانهٔ مشکل نیست. اما اگر دربارهٔ تأخیر گفتار و زبان کودکتان نگرانید، چند علامت کاملاً مشخص وجود دارد که باید آنها را جدیتر بگیرید
1. اگر کودک زیر دوازده ماه صداهای متنوع تولید نمیکند.
در این سن انتظار داریم کودک با صدا بازی کند؛ غرغر کند، بلبله کند و ترکیبهای ساده مثل بابابا و دادادا را امتحان کند. اگر کودک زیر یک سال فقط چند صدای تکراری دارد یا بهطور کلی کمصداست، یعنی هنوز بین شنیدن و تولید صدا ارتباط فعال برقرار نکرده. این موضوع میتواند اولین نشانه باشد که کودک نیاز دارد رشد شنیداری و گفتاریاش دقیقتر بررسی شود.
2. کودک دوازده تا هجده ماه هنوز هیچ کلمه معناداری نمیگوید.
در فاصله دوازده تا هجده ماه انتظار داریم حداقل یکی دو کلمه ساده مثل مامان، بابا، آب یا توپ شنیده شود. اگر کودک هجده ماهه هنوز هیچ کلمه واقعی نمیگوید و فقط صداهای پراکنده دارد، بهتر است یک ارزیابی گفتار و زبان انجام شود. این یعنی کودک هنوز برای برقراری ارتباط به کلمات تکیه نمیکند و ممکن است نیاز داشته باشد مسیر ارتباطیاش با کمک یک متخصص بررسی شود.
3. کودک هجده تا بیست و چهار ماه تلاش برای کلمهسازی ندارد
در این سن انتظار داریم کودک چند کلمه ساده داشته باشد، حتی اگر تلفظشان ناقص باشد. گفتن نَنه به جای نان یا آبو به جای آب کاملاً طبیعی است و جزو مراحل سالم زبانآموزی محسوب میشود. اما اگر کودک دو ساله هنوز فقط صداهای نامفهوم درمیآورد و هیچ تلاشی برای ساختن یک کلمه قابل حدس نمیکند، بهتر است این موضوع را جدیتر بررسی کنید. نبود تلاش برای ساختن کلمه، یکی از نشانههایی است که نشان میدهد کودک در شروع ارتباط زبانی نیاز به کمک بیشتری دارد.
4. کودک دو ساله کمتر از سی تا پنجاه کلمه دارد یا هنوز دوکلمهای نمیسازد
در دو سالگی معمولاً باید ترکیبهای ساده مثل مامان بیا یا آب بده شنیده شود. اگر کودک شما هنوز هیچ ترکیب دوکلمهای ندارد یا تعداد کلماتش بسیار محدود است، یعنی مغز او برای ساختن جمله به ورودی زبانی بیشتر و هدایت درستتر نیاز دارد. در این شرایط، بررسی گفتار کودک میتواند به شما کمک کند بدانید دقیقاً از کجا باید او را حمایت کنید تا مسیر حرف زدن سریعتر پیش برود.
5.کودک نیازهایش را با گریه و اشاره رفع میکند، نه با کلمه
گاهی کودک حرف نمیزند چون لازم نیست حرف بزند. وقتی والدین از روی اشاره میفهمند چه میخواهد و سریع نیازش را برطرف میکنند، کودک انگیزهای برای استفاده از زبان پیدا نمیکند. در نتیجه، هرچه اشاره بیشتر جواب بدهد، زبان کمتر فعال میشود. اگر میبینید کودک بیشتر با گریه، نگاه کردن یا آوردن اشیا ارتباط برقرار میکند، وقت آن است که کمی صبر کنید، جواب را دیرتر بدهید و فرصت بدهید یک صدا یا کلمه از خودش بیرون بدهد.
6. درک زبانی کودک پایین است.
گاهی مشکل اصلی حرف نزدن نیست؛ مشکل این است که کودک معنی جملهها را به اندازه کافی نمیفهمد. اگر وقتی میگویید توپ را بده، توپ را نمیآورد، یا وقتی میگویید بیا، نمیفهمد باید نزدیک شود، یعنی درک زبانی هنوز شکل نگرفته. کودک ابتدا باید مفهوم کلمات را در ذهنش بسازد تا بعد بتواند آن را با دهانش تولید کند. اگر کودک. شما واکنش کمی به دستورهای ساده دارد، بهتر است این قسمت از رشد زبانی را با دقت بیشتری بررسی کنید، چون درک زبانی ضعیف معمولاً باعث دیر شروع شدن گفتار هم میشود.
7. تماس چشمی و واکنش اجتماعی کم است
اگر کودک به اسم خودش واکنش نشان نمیدهد، تماس چشمی کمی دارد یا با اشاره منظورش را نمیرساند، مشکل فقط «حرف نزدن» نیست. اینها معمولاً نشانههایی هستند که میگویند کودک هنوز مهارتهای اولیهٔ ارتباط، مثل نگاهکردن، نوبتگیری و درخواستکردن، را کامل بلد نیست. بدون این پایهها، گفتار هم دیرتر شکل میگیرد.
در این شرایط دو کار ساده فوراً به شما کمک میکند:
۱) بازیهای چهرهبهچهره و تعاملی را بیشتر کنید تا کودک فرصت تمرین ارتباط پیدا کند.
۲) یک ارزیابی کوتاه با متخصص رشد یا گفتاردرمانی انجام دهید تا مطمئن شوید مسیر ارتباطی کودک درست پیش میرود.
این نکته را همیشه به یاد داشته باشید: وقتی ارتباط تقویت شود، حرف زدن هم خودش بهدنبالش میآید.
8. کلمات کودک کم شده یا عقبگرد داشته است.
اگر کودکتان قبلاً چند کلمه میگفت و حالا ناگهان تعداد زیادی از آنها را نمیگوید یا فقط صداهای پراکنده از او میشنوید، این موضوع را ساده از کنار نگذارید. کاهش کلمات همیشه یک علامت مهم است و نیاز دارد که دقیقتر بررسی شود. بعضی از عقبگردها طبیعی هستند، مثل وقتی کودک درگیر یک تغییر بزرگ در زندگی است؛ اما اگر این کم شدن کلمات ادامه پیدا کرد یا همراه با بیتوجهی، گوشهگیری یا کاهش اشارهها بود، بهتر است زودتر به متخصص مراجعه کنید. هرچه زودتر دلیل این عقبگرد مشخص شود، مسیر رشد زبانی هم سریعتر برمیگردد.
9. حس درونی شما میگوید چیزی درست نیست
گاهی هیچ علامت واضحی نمیبینید، اما حس میکنید حرف زدن کودک با سنش جور درنمیآید. این حس را جدی بگیرید. شما بیشتر از هرکس دیگری رفتارهای روزانه فرزندتان را میبینید و تغییرات کوچک را زودتر متوجه میشوید. اگر حس میکنید پیشرفتی نمیبینید، یا سرعت زبانآموزی کودک خیلی کم شده، حتی اگر اطرافیان اصرار دارند که «ولش کن خودش درست میشود»، بهتر است یک ارزیابی ساده انجام دهید. بررسی زودتر همیشه مفیدتر از صبر طولانی است و میتواند کمک کند مسیر رشد زبان کودک دقیقتر و مطمئنتر جلو برود.
جمعبندی: قبل از اینکه نگران حرف نزدن کودک شوید، این یک حقیقت را به خودتان یادآوری کنید.
در کل اگر کودک شما کلمه میگوید، برای حرف زدن تلاش میکند، درک زبانی خوب دارد، هر ماه کمی پیشرفت میکند و ارتباط چشمیاش خوب است، معمولاً جای نگرانی جدی نیست.
اما اگر کودک، نه حرف میزند، نه تلاش میکند، نه پیشرفت دارد، چند علامت از موارد بالا را همزمان نشان میدهدوقت بررسی حرفهای است. گفتار کودک باید در مسیر رشد باشد؛ حتی اگر آهسته.
گاهی مشکل اصلاً دیر حرف زدن کودک نیست؛ مشکل این است که نمیدانید «کجا باید صبر کنید» و «کجا باید اقدام کنید». گاهی کودک شما فقط چند ماه صبوری نیاز دارد. گاهی نیاز دارد شما جور دیگری با او حرف بزنید. گاهی هم لازم است یک متخصص او را ببیند تا مسیر رشد زبانیاش هموار شود.
با این حال اگر سن کودکتان از 18 ماه گذشته و هنوز 20 کلمه را به طور فعال بیان نمیکند، باید دست به کار شوید. مقالهٔ «علت دیر حرف زدن کودک» میتواند کمکتان کند تا دلیل این تاخیر را متوجه شوید و برای حلش اقدام کنید.
سوالات متداول در مورد زمان حرف زدن بچه ها
۱. کودکان معمولاً از چه سنی شروع به حرف زدن میکنند؟
بیشتر کودکان از حدود ششماهگی اولین صداها را درمیآورند، بین ۱۲ تا ۱۸ ماه چند کلمهٔ ساده میگویند و از ۱۸ تا ۲۴ ماه وارد مرحلهٔ دوکلمهایها میشوند. اینها بازههای طبیعی شروع حرف زدن کودک هستند و لازم نیست کودک کاملاً مطابق یک سن دقیق پیش برود.
۲. طبیعی است که کودک ۱۵ یا ۱۶ ماهه هنوز کلمهٔ واضح نگوید؟
بله. بسیاری از کودکان در این سن هنوز در مرحلهٔ آزمونوخطای زبانی هستند. کودک ممکن است صدا بسازد، اشاره کند یا آهنگ صدا را تقلید کند اما هنوز کلمهٔ «شفاف» نگوید. این وضعیت بخشی از روند طبیعی رشد زبان است.
۳. آیا همهٔ کودکان باید در یک سن مشخص حرف زدن را شروع کنند؟
نه. حرف زدن یک «بازهٔ رشد» دارد، نه یک خطکش. بعضی کودکان زودتر وارد دنیای کلمات میشوند، بعضیها دیرتر. مهم این است که کودک در هر ماه کمی پیشرفت نشان دهد، نه اینکه دقیقاً در یک زمان حرف بزند.
۴. آیا طبیعی است کودک حرف نزند اما همهچیز را بفهمد؟
بله. درک زبان معمولاً جلوتر از تولید زبان رشد میکند. بسیاری از والدین از این بخش غافل میمانند. کودکی که دستورات را میفهمد، نگاه میکند، اشاره میکند و با رفتار ارتباط برقرار میکند، معمولاً روی مسیر طبیعی رشد زبانی قرار دارد؛ حتی اگر هنوز کلمههای زیادی نگوید.
۵. کودک باید در ۱۲، ۱۸ و ۲۴ ماهگی چند کلمه بلد باشد؟
در ۱۲ تا ۱۸ ماه معمولاً ۲ تا ۱۰ کلمه، در ۱۸ تا ۲۴ ماه حدود ۲۰ تا ۵۰ کلمه و در دو سالگی نخستین ترکیبهای دوکلمهای را میشنویم. این حدودها کمک میکنند بفهمیم کودک در کجای مسیر طبیعی حرف زدن قرار دارد.
۶. آیا صدا درآوردن و غانوغون کردن یعنی کودک دیر حرف میزند؟
اصلاً. این صداها پایهٔ اصلی حرف زدن هستند. کودک در این مرحله دارد دهان، زبان و تارهای صوتیاش را امتحان میکند. این همان تمرینی است که بعداً تبدیل میشود به کلمه.
۷. آیا زیاد حرف زدن والدین کمک میکند کودک زودتر حرف بزند؟
بله، اما نه هر حرف زدنی. کودک زمانی زبان را یاد میگیرد که در یک مکالمهٔ واقعی قرار بگیرد—جایی که شما حرف میزنید، کمی مکث میکنید و اجازه میدهید او هم سهمش را بگوید. گفتوگوی آرام و توصیفی، بهترین ورودی برای شروع حرف زدن است.
