اگر کودکی دارید که به خوبی با شما ارتباط برقرار نمیکند یا منزوی است، احتمالا دچار اختلال وابستگی در کودک است. پس بهتر است این مقاله را بخوانید؛ زیرا در آن تعریف و نشانههای اختلال وابستگی در کودک و راههای درمانش به طور کامل پرداختیم.
اختلال وابستگی در کودک چیست؟
دلبستگی و وابستگی مفهومی جاافتاده در رشد دوران کودکی است. نوزادان و شیرخواران با بزرگسالانی که از آنها مراقبت میکنند، حساس و پاسخگو به نیازهای آنها هستند و حضور پایداری در زندگی کودکان دارند، وابسته یا دلبسته میشوند. این تعاملات برای کودکان بسیار مهم است تا انتظارات و درک خود را از روابط اجتماعی در آینده تعیین کنند.
وقتی کودکان در دوران نوزادی با یک بزرگسال مورد اعتماد رابطه دلبستگی برقرار نمیکنند، میتوانند به مجموعهای از مشکلات عاطفی، رفتاری و اجتماعی مبتلا شوند که به آن اختلال وابستگی در کودک میگویند. این مشکل ممکن است در صورتی اتفاق بیفتد که مراقب آنها غفلت از انجام وظایفش انجام دهد یا از کودک سواستفاده کند.
اختلال دلبستگی کودک چه کسانی را تحت تأثیر قرار میدهد؟
اختلال دلبستگی کودک (CAD) همیشه قبل از ۵ سالگی و معمولاً خیلی زودتر ایجاد میشود. این اختلال همیشه در کودکانی رخ میدهد که در دوران نوزادی مراقبتهای معمول را نداشتهاند.
نمونههایی از کودکانی که در معرض خطر اختلال دلبستگی هستند عبارتند از:
- کودکانی که مورد غفلت یا سوءاستفاده قرار گرفتهاند؛
- کودکانی که در مراکز نگهداری نگهداری میشوند؛
- کودکانی که تحت مراقبتهای مختلفی قرار گرفتهاند؛
- کودکانی که به دلیل بیماری، مرگ، جنگ و غیره از والدین خود جدا شدهاند؛
- کودکانی که والدینشان مواد مخدر یا الکل مصرف میکنند؛
- کودکانی که والدینشان مشکلات جدی سلامت روان دارند؛
علائم اختلال وابستگی در کودک چیست؟
امکان دارد که بتوان نشانههایی از ابتلای نوزاد به اختلال وابستگی را از فقدان ارتباط بین نوزاد و مادر یا مراقبش (سبک دلبستگی) تشخیص داد. برای مثال:
- نوزاد به طور مداوم گریه میکند؛
- وقتی کودک گریه میکند مادر یا مراقب او واکنش لازم به او را نشان نمیدهد؛
- مادر یا مراقب به نیازهای نوزاد – مثلاً گرسنگی یا نیاز به تعویض پوشک – پاسخ نمیدهد؛
- مادر یا مراقب به نوزاد لبخند نمیزند یا تماس چشمی با او برقرار نمیکند؛
بعدها، پس از ایجاد اختلال دلبستگی، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- نوزاد یا کودک هنگام ناراحتی به مادر یا مراقب اصلی خود روی نمیآورد؛
- نوزاد یا کودک از لمس فیزیکی یا دلداری دادن اجتناب میکند؛
- نوزاد یا کودک هنگام تعامل با یک بزرگسال لبخند نمیزند یا پاسخ نمیدهد؛
- کودک هیچ محبتی نسبت به والدین یا مراقب خود نشان نمیدهد؛
- به نظر نمیرسد نوزاد یا کودک در موقعیتهایی که انتظار دارید ناراحت باشند، ناراحت باشد؛
- کودک با اسباببازیها بازی نمیکند یا در بازیهای تعاملی با دیگران شرکت نمیکند؛
- کودک رفتار دشوار و پرخاشگرانهای نسبت به سایر کودکان یا بزرگسالان دارد؛
- کودک بسیار گوشهگیر است و با سایر کودکان یا بزرگسالان تعامل ندارد؛
- کودک مضطرب، ترسو یا افسرده است؛
- کودک قادر به کنترل خشم یا عصبانیت خود نیست؛
- کودک در مدرسه خیلی خوب پیش نمیرود؛
- کودک با کودکان یا بزرگسالانی که نمیشناسد، به طور نامناسبی دوستانه رفتار میکند؛
- کودک ممکن است افرادی را که نمیشناسد یا در موقعیتهای نامناسب (مثلاً پزشک یا معلم) بغل کند؛
- کودک هیچ احتیاطی نسبت به غریبهها ندارد. کودک ممکن است بدون مشورت با والدین یا مراقب خود، با کسی که نمیشناسد، برود؛
انواع اختلالات دلبستگی کودک چیست؟
اختلال دلبستگی واکنشی (RAD)
کودکان مبتلا به اختلال دلبستگی واکنشی، الگوی ثابتی از رفتار بازداریشده و از نظر احساسی کنارهگیرانه نسبت به مراقبان بزرگسال نشان میدهند. کودک به ندرت یا به میزان کم در هنگام پریشانی به دنبال آرامش میگردد و به ندرت یا به میزان کم به رفتار آرام پاسخ میدهد.
در این نوع کودکان پاسخگویی اجتماعی و عاطفی کم به دیگران، عاطفه مثبت محدود و دورههایی از تحریکپذیری، غم یا ترس غیرقابل توضیح وجود دارد که حتی در تعامل غیرتهدیدآمیز با افراد بزرگسال نیز مشهود است.
کودک معمولاً الگویی از مراقبت ناکافی افراطی، مانند غفلت یا محرومیت اجتماعی، همراه با نیاز عاطفی برطرف نشده زیاد را تجربه کرده است.
اختلال تعامل اجتماعی بیقیدوبند (DSED)
اختلال تعامل اجتماعی بیقیدوبنده نوع دیگری از اختلال وابستگی در کودک است. کودکان مبتلا به DSED ممکن است بسیار اجتماعی باشند. به عنوان مثال، چنین کودکانی معمولاً بیش از حد دوستانه هستند و از مرزهای تعامل اجتماعی معمول فراتر میروند. رفتار آنها همچنین ممکن است با غریبهها بسیار دوستانه باشند و به طور مشخص خود را در موقعیتهای خطرناکی قرار دهند.
7 نکته لازم برای والدین که هنگام درمان اختلال وابستگی در کودک، باید به آن توجه کنند!
تربیت فرزندی با اختلال وابستگی میتواند ناامیدکننده و از نظر عاطفی طاقتفرسا باشد. بدون اطمینان از ارتباط عاشقانه با فرزندتان، انجام بهترین نقش تربیتی میتواند دشوار باشد. گاهی اوقات حتی ممکن است از خود بپرسید که آیا تلاشهایتان ارزشش را دارد یا خیر؛ اما با گذشت زمان، صبر و تلاش هماهنگ، مشکلات دلبستگی قابل اصلاح هستند.
نکته کلیدی این است که در حین تعامل با فرزندتان آرام و در عین حال قاطع و پاسخگو باشید. این به فرزندتان میآموزد که در امان است و میتواند به شما اعتماد کند.
1. خودتان را از نظر عاطفی آماده کنید
کودکی با اختلال وابستگی در حال حاضر استرس زیادی را تجربه میکند، بنابراین مهم است که قبل از تلاش برای کمک به فرزندتان در مورد مشکلاتش، سطح استرس خود را ارزیابی و مدیریت کنید.
2. انتظارات واقعبینانه داشته باشید
کمک به فرزندتان ممکن است مسیری طولانی باشد. روی برداشتن گامهای کوچک رو به جلو تمرکز کنید و هر نشانهای از موفقیت را جشن بگیرید.
3. صبور باشید
این فرآیند ممکن است به سرعتی که شما میخواهید پیش نرود و میتوانید انتظار داشته باشید که در طول مسیر با مشکلاتی روبرو شوید. اما با صبور ماندن و تمرکز روی پیشرفتهای کوچک، میتوانید فضایی امن برای فرزندتان ایجاد میکنید.
4. حس شوخطبعی را تقویت کنید
شادی و خنده، حتی در بحبوحه کار سخت، در رفع مشکلات دلبستگی و انرژی بخشیدن به شما بسیار مؤثر است. حداقل چند نفر یا فعالیتی را پیدا کنید که به شما کمک میکنند بخندید و احساس خوبی داشته باشید.
5. از خودتان مراقبت کنید
سایر خواستههای خود را کاهش دهید، برای خودتان وقت بگذارید و استرس خود را مدیریت کنید. استراحت، تغذیه خوب و استراحتهای والدین به شما کمک میکند تا آرامش داشته باشید و باتریهای خود را شارژ کنید تا بتوانید تمام توجه خود را به فرزندتان معطوف کنید.
6. گروه حمایتی داشته باشید
به دوستان، خانواده و منابع اجتماعی تکیه کنید. سعی کنید قبل از اینکه واقعاً به کمک نیاز داشته باشید، درخواست کمک کنید تا از استرس شدید جلوگیری کنید. همچنین میتوانید به عضویت در یک گروه حمایتی برای والدین فکر کنید.
7. مثبت و امیدوار بمانید
به این واقعیت که کودکان احساسات را درک میکنند، حساس باشید. اگر احساس کنند که شما دلسرد شدهاید، این برای آنها دلسردکننده خواهد بود. وقتی احساس ناامیدی میکنید، برای اطمینان خاطر به دیگران مراجعه کنید.
راههای مختلف مدیریت و درمان تدریجی اختلال وابستگی کودکان
1. ثبات و امنیت برای کودک را فراهم کنید
ایمنی و ثبات از مسائل اصلی برای کودکانی است که مشکلات دلبستگی دارند. آنها به دلیل احساس ناامنی در جهان، گوشهگیر و منزوی هستند. این کودکان برای محافظت از خود، گارد خود را حفظ میکنند، اما این امر همچنین مانع از پذیرش عشق و حمایت توسط آنها میشود.
ایجاد حس امنیت در فرزندتان ضروری است. شما میتوانید این کار را با تعیین انتظارات و قوانین رفتاری واضح و با پاسخ مداوم انجام دهید تا فرزندتان بداند وقتی به روشی خاص عمل میکند باید چه انتظاری داشته باشد و حتی مهمتر از آن بداند که مهم نیست چه اتفاقی بیفتد و میتواند روی شما حساب کرد.
2. محدودیت و مرض در هنگام درمان اختلال وابستگی در کودک ایجاد کنید
محدودیتها و مرزها را تعیین کنید. مرزهای ثابت و محبتآمیز، دنیا را برای کودکانی که مشکلات دلبستگی دارند، پایدارتر و قابل پیشبینیتر و کمتر ترسناک به نظر میرساند. مهم است که آنها بفهمند چه رفتاری از آنها انتظار میرود، چه چیزی قابل قبول است و چه چیزی نیست، و اگر قوانین را نادیده بگیرند، چه عواقبی دارد. این همچنین به آنها میآموزد که کنترل بیشتری بر آنچه برایشان اتفاق میافتد، دارند.
3. در هنگام بروز رفتار بد توسط کودک آرام بمانید
شما باید مسئولیت را بر عهده بگیرید، اما وقتی فرزندتان ناراحت یا بدرفتار است، آرام بمانید. به یاد داشته باشید که رفتار «بد» به این معنی است که فرزندتان نمیداند چگونه با احساسات خود برخورد کند و به کمک شما نیاز دارد. با آرام ماندن، به فرزندتان نشان میدهید که این احساس قابل کنترل است. اگر آنها عمداً نافرمانی میکنند، عواقب از پیش تعیین شده را با خونسردی و به شیوهای واقعبینانه دنبال کنید. اما هرگز کودکی را که مشکل دلبستگی دارد، در حالی که خودتان در وضعیت عاطفی سختی هستید، تنبیه نکنید. این باعث میشود کودک احساس ناامنی بیشتری کند و حتی ممکن است رفتار بد را تقویت کند، زیرا واضح است که این رفتار شما را عصبانی میکند.
پس از درگیری با کودک، فوراً برای برقراری ارتباط مجدد در دسترس باشید. درگیری میتواند به ویژه برای کودکانی که مشکلات دلبستگی دارند، نگرانکننده باشد. این کار ثبات و عشق شما را تقویت میکند و به فرزندتان کمک میکند تا اعتمادی ایجاد کند که شما در همه حال در کنارش خواهید بود.
4. اشتباهات خودتان را بپذیرید
اشتباهات خود را بپذیرید و شروع به اصلاح کنید. وقتی اجازه میدهید ناامیدی یا عصبانیت بر شما غلبه کند، یا کاری انجام میدهید که متوجه میشوید بیملاحظه است، سریعاً به اشتباه رسیدگی کنید. تمایل شما برای پذیرفتن مسئولیت و جبران میتواند پیوند دلبستگی را تقویت کند. کودکانی که مشکلات دلبستگی دارند باید یاد بگیرند که اگرچه ممکن است کامل نباشید، اما فارغ از هر اتفاقی، آنها را دوست خواهید داشت.
برای کودک مبتلا به اختلال وابستگی روتینهای مشخص قرار دهید!
سعی کنید روالها و برنامههای قابل پیشبینی را حفظ کنید. کودکی که مشکلات دلبستگی دارد ممکن است از تغییر و بیثباتی – مثلاً هنگام سفر یا در طول تعطیلات مدرسه – احساس تهدید کند. یک روال یا برنامه آشنا میتواند در مواقع تغییر، آرامش ایجاد کند.
5. بهبود سلامت کودک خود را اولویت قرار دهید
عادات غذایی
خواب و ورزش فرزندتان همیشه مهم هستند، اما برای کودکانی که مشکلات دلبستگی دارند، اهمیت بیشتری دارد. عادات سبک زندگی سالم میتواند تا حد زیادی به کاهش سطح استرس و متعادل کردن نوسانات خلقی فرزندتان کمک کند. وقتی کودکانی که مشکلات دلبستگی دارند، آرامش، استراحت کافی و احساس خوبی داشته باشند، مدیریت چالشهای زندگی برای آنها بسیار آسانتر خواهد بود.
رژیم غذایی
مطمئن شوید که فرزندتان رژیم غذایی سالمی پر از غلات کامل، میوهها، سبزیجات و پروتئین بدون چربی مصرف میکند. حتماً از مصرف قند خودداری کنید و برای سلامت مطلوب مغز، چربیهای خوب مانند ماهی، دانه کتان، آووکادو و روغن زیتون را به مقدار زیاد اضافه کنید.
خواب
اگر فرزندتان در طول روز خسته باشد، تمرکز روی یادگیری چیزهای جدید برای او بسیار دشوارتر خواهد بود. تنظیم برنامه خواب (زمان خواب و بیداری) آنها میتواند به کاهش مشکلات خواب دوران کودکی کمک کند.
ورزش
هر نوع فعالیت بدنی، پادزهری عالی برای استرس، ناامیدی و احساسات سرکوبشده است و با تحریک اندورفینها، احساس خوبی را در کودک شما ایجاد میکند. فعالیت بدنی به ویژه برای یک کودک عصبانی مهم است. اگر فرزند شما به طور طبیعی فعال نیست، کلاسها یا ورزشهای مختلفی را امتحان کنید تا چیزی جذاب پیدا کنید.
هر یک از این موارد غذا، استراحت و ورزش میتواند تفاوت بین یک روز خوب و بد را برای کودکی که مشکلات دلبستگی دارد، رقم بزند. این اصول اولیه به شما کمک میکند تا مغز فرزندتان سالم و آماده ارتباط باشد.
6. کاری کنید فرزندتان احساس دوست داشته شدن کند
کودکی که در اوایل زندگی پیوند برقرار نکرده است، در پذیرش عشق، به ویژه ابراز فیزیکی عشق، مشکل خواهد داشت. اما میتوانید با گذشت زمان، مداومت و تکرار به او کمک کنید تا عشق شما را بپذیرد. اعتماد و امنیت از دیدن اعمال محبتآمیز، شنیدن کلمات اطمینانبخش و احساس راحتی بارها و بارها ناشی میشود.
اعمال مورد علاقه کودک خود را بشناسید
اعمالی را که برای فرزندتان خوب است، شناسایی کنید. در صورت امکان، از طریق تکان دادن، نوازش و بغل کردن تجربیات دلبستگی که ممکن است قبلاً از دست داده باشند به فرزندتان عشق نشان دهید. اما همیشه به آنچه برای فرزندتان راحت و خوب است احترام بگذارید. در موارد سوءاستفاده، غفلت و آسیبهای قبلی، ممکن است مجبور شوید خیلی آهسته پیش بروید زیرا فرزندتان ممکن است در برابر لمس فیزیکی بسیار مقاوم باشد.
نشانههای غیرکلامی خود را در نظر بگیرید
زبان بدن شما میتواند انواع پیامهای مثبت و منفی را ارسال کند. به عنوان مثال، در صورت امکان، هنگام صحبت با فرزندتان تماس چشمی را حفظ کنید. اگر مرتباً حواستان پرت یا بیعلاقه به نظر میرسد، آنها متوجه بیتوجهی شما خواهند شد.
به فرزندتان کمک کنید تا احساسات خود را شناسایی کند و نیازهای خود را بیان کند. کودکانی که مشکلات دلبستگی دارند ممکن است ندانند چه احساسی دارند یا چگونه آنچه را که نیاز دارند درخواست کنند. این ایده را تقویت کنید که همه احساسات اشکالی ندارند و راههای سالمی برای بیان احساسات خود به آنها نشان دهید.
به فرزند خود گوش دهید!
به فرزندتان گوش دهید، صحبت و بازی کنید. زمانهایی را داشته باشید که بتوانید توجه کامل و متمرکز خود را به فرزندتان به روشهایی که برای او راحت است، بدهید. ممکن است کنار گذاشتن همه چیز، از بین بردن حواسپرتیها و فقط زندگی در لحظه سخت به نظر برسد، اما گذراندن وقت با کیفیت در کنار هم فرصت بسیار خوبی را برای فرزندتان فراهم میکند تا با شما درد دل کند و توجه و مراقبت متمرکز شما را احساس کند.
اگر فرزند شما از مشکل شدید دلبستگی یا هر یک از انواع اختلال دلبستگی رنج میبرد، مهم است که از کمک حرفهای بهرهمند شوید. حمایت بیشتر میتواند تغییر چشمگیر و مثبتی در زندگی فرزند شما ایجاد کند و هر چه زودتر به دنبال کمک باشید، بهتر است. در این جهت میتوانید با پزشک متخصص اطفال، متخصص رشد کودک یا سازمانی که در زمینه اختلالات رشد یا دلبستگی کودک تخصص دارد، مشورت کنید.
اپلیکیشن مراقبت از کودک آغوش در این زمینه میتوانید به شما کمک کند. تنها کافی است که برنامه آن را از طریق بازار یا مایکت نصب کنید و ثبت درخواست خود را انجام دهید.
امنیت، پایدار و ارتباط واقعی؛ کلیدهای درمان تدرجی اختلال وابستگی در کودک
در پایان میتوان گفت اختلال وابستگی در کودک یک اختلال ساده نیست و بازتاب سالهای اولیهای است که در آن کودک فرصت تجربه امنیت و پاسخگویی مناسب را از دست داده است. خبر خوب این است که مغز و روان کودک انعطاف بالایی دارند؛ وقتی محیطی امن، پایدار و پر از ارتباط واقعی فراهم شود، پیوندهای ناتمام دوباره ساخته میشوند. نقش والدین و مراقبان در این مسیر تعیینکننده است؛ با صبوری، ثبات، توجه و پذیرش احساسات کودک، میتوان راهی تازه پیش پای او گذاشت و این اختلال را درمان کرد.
سوالات متداول
آیا اختلال وابستگی در کودک قابل درمان است؟
اختلال دلبستگی واکنشی یک بیماری مادام العمر است؛ اما درمان و حمایت از کودک به او کمک میکند تا در طول زندگی روابط سالمی برقرار کند و میتواند سلامت عاطفی و اجتماعی او را بهبود بخشد.
آیا دلبستگی یک مولفه ژنتیکی دارد؟
هم ژنها و هم محیط در دلبستگی نقش دارند. در دوران کودکی، نقش محیط مهمتر است اما ممکن است این نقش با گذشت زمان کاهش یابد. در بزرگسالی، عوامل ژنتیکی ممکن است تأثیر بیشتری داشته باشند.
آیا اختلال وابستگی یک بیماری روانی است؟
خیر. این اختلال، یک بیماری روانپزشکی است و میتواند در کودکان مختلف رخ دهد.
آیا اختلال دلبستگی نوعی اوتیسم است؟
اختلالات اوتیسم و دلبستگی ممکن است شبیه به هم به نظر برسند، اما تفاوتهای مشخصی در نحوه بروز آنها در عملکرد روزانه وجود دارد.
