کارشناسان حوزه کودک دیگر فقط ژنتیک را عامل اصلی هوش نمیدانند و ثابت شده است که با تمرین ذهن و استفاده از بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک میتوان تواناییهای ذهنی را تقویت کرد. وقتی از بازیهای فکری برای افزایش هوش کودکان حرف میزنیم منظور این است که مغز کودک با فعالیتهای هدفمند درگیر شود و همان طور که عضله با ورزش قویتر میشود مغز هم با تمرین رشد کند.
این تمرین لزومی ندارد خسته کننده باشد و دقیقا به همین دلیل است که در این مطلب ده نوع بازی و سرگرمی معرفی میشود که هم لذت بخش است و هم نقش مهمی در تقویت هوش کودکان با بازی فکری دارد.
۱. بازیهای سوال و جواب
اولین گروه از بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک سرگرمیهایی است که بر پایه سوال و جواب طراحی شده است. انواع بازیهای معلومات عمومی حافظه را درگیر میکند و از کودک میخواهد بین اطلاعات ذخیره شده در ذهن خود جستوجو کند.
در هر نوبت کودک تلاش میکند جواب را به یاد بیاورد و همین تلاش باعث فعال شدن ارتباطهای عصبی در مغز میشود و نمونه روشن یک بازی فکری برای تقویت حافظه کودک است. این نوع بازی برای بالا بردن ضریب هوشی بچهها دو فایده همزمان دارد. از یک طرف به کودک کمک میکند دانستههای قدیمی خود را به یاد بیاورد و از طرف دیگر او را با اطلاعات تازه آشنا میکند.
برای اجرای این بازیها میتوان از بردهای رومیزی استفاده کرد یا سراغ نسخههای آنلاین رفت یا از برنامههای موبایلی کمک گرفت. حتی میتوان یک قدم جلوتر رفت و کارتهای سوال را خود بچهها طراحی کنند تا هم در انتخاب موضوع درگیر شوند و هم برای طرح سوال به فکر عمیق تر نیاز داشته باشند.
۲. جدولها سودوکو و سایر سرگرمیهای کاغذی
دومین دسته از بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک انواع جدول، سودوکو و دیگر سرگرمیهای کاغذی است که در مجلهها و کتابهای معما دیده میشود. این نوع بازیهای ذهنی برای رشد مغز کودک یک تمرین کامل برای سرعت پردازش ذهن است.
کودک برای حل جدول باید بین حروف و معنای واژهها ارتباط پیدا کند و در سودوکو باید الگوهای عددی را تشخیص بدهد و هر دو کار به تمرکز بالا و دقت نیاز دارد. با تکرار این معماها سرعت فکر کردن بیشتر میشود و قدرت استدلال و حافظه تقویت میشود.
حل جدول به کودک کمک میکند با واژههای تازه آشنا شود و فرهنگ لغت او غنیتر شده و سودوکو قدرت منطق و تحلیل عددی را بالا میبرد. به همین دلیل این دسته از سرگرمیها نمونه خوب بازی فکری برای تقویت تمرکز کودک و بازی فکری برای تقویت مهارتهای شناختی کودک است و علاوه بر دوران کودکی در سالهای بعد نیز میتواند به حفظ سلامت مغز کمک کند.
وقتی سختی جدولها و سودوکوها به تدریج بیشتر میشود مغز همواره در حال رشد است و این دقیقا هدف اصلی بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک است.
۳. بازیهای علمی برای انجام در خانه
سومین دسته از بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک به پروژههای عملی در حوزه علم و فناوری، مهندسی، هنر و ریاضی مربوط میشود که در عرصه جهانی با عنوان STEAM شناخته میشود. این نوع بازیها برای کودکان بالای پنج سال طراحی میشود. خانوادهها با این بستهها میتوانند همراه کودک خود یک فعالیت علمی گام به گام را به شکل بازی اجرا کنند.
در بخشی هم روش علمی در قالب آزمایشهای جذاب اجرا میشود و بخشی دیگر روی اختراعهای مهمی مثل برخی ابزارهای طراحی شده توسط افراد معروف تمرکز دارد. همه این فعالیتها به شکل بازیهای آموزشی برای تقویت هوش کودک طراحی شده و هر بازی یک نمونه روشن از بازی برای تقویت قدرت حل مسئله کودک به حساب میآید.
به همین دلیل بازیهای علمی در کنار سایر پیشنهادها یکی از بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک هستند و به صورت مستقیم روی تفکر منطقی و خلاقیت اثر میگذارند.
۴. بازیهای حافظه با کارت و تصویر
گروه بعدی از بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک بازیهای حافظه ای است که با کارتهای تصویری انجام میشود. در این بازیها یک مجموعه کارت وجود دارد که هر تصویر دو نسخه یکسان دارد.
کارتها پشت رو روی میز چیده میشود و کودک در هر نوبت فقط اجازه دارد دو کارت را برگرداند. اگر دو کارت هم شکل پیدا کند آن جفت را برمیدارد، امتیاز میگیرد و اگر متفاوت باشد کارتها دوباره برگردانده میشود و نوبت نفر بعد است.
این ساختار ساده یک بازی فکری برای تقویت حافظه کودک بسیار مؤثر است. کودک باید جای تصویرها را در ذهن نگه دارد و هر بار که کارت جدیدی میبیند اطلاعات تازه را به اطلاعات قبلی اضافه کند. در عین حال باید تمرکز خود را حفظ کند تا حواسش پرت نشود و حدسهای دقیق تر بزند.
به این ترتیب هم حافظه کار میکند و هم توجه و هر دو با هم باعث میشود این بازی یک نمونه کامل از بازیهای ذهنی برای رشد مغز کودک باشد.
۵. شطرنج
شطرنج در میان بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک جای ویژهای دارد. این بازی مجموعه ای از مهارتهای ذهنی را در آن واحد فعال میکند. کودک در هر حرکت باید وضعیت صفحه را بسنجد و حرکتهای احتمالی خود و حریف را پیش بینی کند و طرح کلی خود را در ذهن داشته باشد.
همه این مراحل یک بازی برای تقویت قدرت حل مسئله کودک قدرتمند ایجاد میکند که در آن تحلیل و برنامه ریزی و صبر نقش اساسی دارد.
تحقیقات علمی متعددی نشان داده است که بین سطح بازی شطرنج و برخی ابعاد ضریب هوشی ارتباط وجود دارد. وقتی کودک به صورت منظم شطرنج بازی میکند مغز خود را دائما درگیر الگوهای جدید میکند و این فرایند باعث رشد پایدار مهارتهای شناختی میشود.
۶. جورچینها، پازلها و مکعب روبیک
یکی دیگر از گروههای مهم در بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک پازل، جورچین و معماهای فضایی مثل مکعب روبیک است. در این نوع بازی فکری برای تقویت مهارتهای شناختی کودک چند توانایی مختلف همزمان درگیر میشود. کودک باید شکل نهایی را در ذهن تصور کند، قطعات را با تصویر ذهنی خود مقایسه کند و احتمالهای مختلف را امتحان کند تا تکه درست را پیدا کند.
این فرایند هم قدرت توجه و هم حافظه کوتاه مدت و هم منطق را بالا میبرد. پازل و مکعب روبیک نمونههای روشن بازی فکری برای تقویت تمرکز کودک هستند چون برای رسیدن به نتیجه باید مدت نسبتا طولانی روی کار بماند و حواس خود را جمع کند.
این نوع بازیها به طور خاص فعالیت ذهنی را تقویت میکند و به ساختن ذخیره شناختی کمک میکند و حتی در آینده میتواند از مغز در برابر افت عملکرد محافظت کند.
در کنار این اثرات شناختی پازلها و مکعب روبیک باعث میشود کودک در زندگی واقعی نیز در برخورد با مسئلهها صبورتر و منطقی تر عمل کند. او یاد میگیرد که حل هر معما نیاز به آزمون و خطا دارد و همین فهم در موقعیتهای دیگر به کارش میآید.
۷. دومینو
دومینو نیز از بازیهایی است که در کنار سایر بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک معرفی میشود. این بازی روی مهرههایی انجام میشود که روی هر کدام تعدادی نقطه دیده میشود و بازیکن باید مهرهای را انتخاب کند که از نظر عددی با مهره قبلی روی میز هماهنگ باشد.
پشت این سازوکار ساده اما منطق عددی و توجه و برنامه ریزی وجود دارد و به همین دلیل دومینو یک بازی فکری برای تقویت مهارتهای شناختی کودک محسوب میشود.
دومینو نوعی ورزش ذهنی است که در آن ریاضی و منطق به شکل غیر مستقیم تمرین میشود. کودک وقتی مهره مناسب را پیدا میکند هم در حال تمرین شمارش است و هم ارتباط بین الگوهای عددی را میآموزد.
این کار حافظه و هماهنگی و زبان را نیز فعال میکند و میتواند به تقویت هوش کودکان با بازی فکری کمک کند.
بسیاری از خانوادهها دومینو را بیشتر به عنوان سرگرمی بزرگسالان میشناسند اما متن منبع تأکید کرده است که این بازی برای کودکان نیز مناسب است و میتواند جزو بازیهای فکری برای افزایش هوش کودکان قرار بگیرد.
۸. بازیهای کارتی
گروه بعدی در فهرست بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک بازیهای کارتی است. بعضی از بازیهای این دسته در سطح جهانی به عنوان ورزش ذهنی شناخته میشوند. در این بازیها بازیکن باید کارتهای خود را مدیریت کند و احتمالها را در نظر بگیرد و با توجه به اطلاعات ناقص تصمیم بگیرد و این روند ذهن را به شدت درگیر میکند.
در کنار این بازیها تقریبا همه انواع بازیهای کارتی حتی نوعهای ساده و بازیهای تک نفره نیز میتواند بخش مهمی از بازی فکری برای تقویت تمرکز کودک و جوان باشد. در این سرگرمیها دست، چشم و ذهن همزمان کار میکند، حرکات ظریف دست و برنامه ریزی ذهنی و حافظه دیداری در کنار هم فعال میشود.
این بازیها علاوه بر اثر روی هوش و حافظه در رشد استقلال و تحمل شکست هم نقش دارند و کودک یاد میگیرد چگونه با باخت کنار بیاید.
به این ترتیب بازیهای کارتی را میتوان به عنوان بخشی از بازیهای آموزشی برای تقویت هوش کودک در نظر گرفت البته با توجه به سن و نوع بازی که انتخاب میشود. این گروه از بازیها برای شکل دادن به استراتژی و تفکر چند مرحله ای مناسب است و درک احتمال و حدس زدن براساس نشانههای محدود را تقویت میکند.
۹. بازیهای رومیزی
بازیهای رومیزی یا همان بردگیمها به صورت کلی در فهرست بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک آمده بود. این بازیها انواع مختلف دارند و بعضی از آنها مثل اسکرابل روی واژه سازی و زبان تمرکز دارد و برخی دیگر روی مدیریت منابع و استراتژی و برخی روی همکاری گروهی تمرکز دارند.
در همه این حالتها کودک باید قوانین را یاد بگیرد، با توجه به وضعیت بازی تصمیم بگیرد و در طول بازی تمرکز خود را حفظ کند.
بازی رومیزی یک بازی فکری برای تقویت مهارتهای شناختی کودک است چون حافظه، منطق و توجه را در کنار هم فعال میکند. از طرف دیگر معمولا در قالب یک فعالیت اجتماعی انجام میشود و کودک در کنار خانواده یا دوستان خود بازی میکند.
این جنبه جمعی باعث میشود علاوه بر اثر روی هوش فردی مهارتهای ارتباطی، نوبت گیری و احترام به دیگران نیز تمرین شود و این نکته به عنوان یکی از ارزشهای مهم این گروه از بازیها مطرح است.
وقتی کودک در بازیهایی مثل ساختن واژهها یا حرکت در صفحه براساس تاس با چالش روبهرو میشود در واقع در حال انجام یک بازی برای تقویت قدرت حل مسئله کودک است که در آن باید با امکانات محدود بهترین تصمیم را بگیرد.
۱۰. بازیهای مسیر و حل هزارتو
یکی دیگر از گروههای مهم در بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک هزارتوها و مسیرهای پیچ دار هستند. گاهی این هزارتو روی کاغذ است و کودک باید با مداد راه خروج را پیدا کند و گاهی یک محفظه سه بعدی است که توپ کوچک در آن حرکت میکند و باید از مسیر درست عبور کند.
در هر دو حالت کودک باید موقعیت خود را در فضا تصور کند و برای رسیدن به هدف تصمیمهای پیاپی بگیرد.
این فعالیتها یک نمونه روشن از بازیهای ذهنی برای رشد مغز کودک هستند چون در آن ادراک فضایی، تصمیم گیری، هماهنگی دست و چشم با هم کار میکند. حل هزارتو به شکل مشخص توانایی یادگیری و شناخت و هماهنگی حرکتی را بالا میبرد و مجموعه این اثرها در نهایت به افزایش ظرفیت کلی ذهن منجر میشود.
کودک با هر تلاش ناموفق یک مسیر تازه امتحان میکند و این یعنی تمرین مداوم برای تقویت هوش کودکان با بازی فکری در حوزه حل مسئله.
هزارتو از سادهترین نوع بازی برای تقویت قدرت حل مسئله کودک است چون ساختار مشخص و هدف واضح دارد و هر بار که کودک مسیر درست را پیدا میکند حس موفقیت را تجربه میکند. این تجربه او را تشویق میکند چالشهای پیچیدهتر را هم امتحان کند و در نهایت باعث میشود در برابر مسئلههای جدید در زندگی روزمره جسورتر باشد.
نتیجهگیری
آن چه در این مطلب بیان شد ۱۰ گروه از بهترین بازیهای فکری برای تقویت هوش کودک بود که همگی از بهترین مدلهای بازیهای فکری برای کودک هستند. از بازیهای سوال و جواب، جدول، سودوکو و تا بازیهای حافظه، شطرنج، پازل، دومینو، بازیهای کارتی، بردگیمها، هزارتوها و بازیهای ویدیویی فکری را پوشش میدهد.
همه این سرگرمیها در ظاهر فقط بازی هستند اما در باطن هر کدام نوعی بازی فکری برای تقویت حافظه کودک و بازی برای تقویت قدرت حل مسئله کودک و بازی فکری برای تقویت تمرکز کودک به شمار میآیند و در کنار هم مجموعه کاملی از بازیهای آموزشی برای تقویت هوش کودک را میسازند.
